Dziedziczenie

DZIEDZICZENIE W ŚWIETLE OBOWIĄZUJĄCYCH PRZEPISÓW PRAWNYCH.

Zgodnie z zasadami wynikającymi z ustawy z dnia  z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. 2018r. poz..1025 ze zm.) powołanie do spadku może nastąpić z ustawy albo z testa­mentu ( zgodnie z wolą spadkodawcy - testatora). Z ustawy można dziedziczyć cały spadek lub jego część. Dziedziczenie ustawowe co do całości spadku wystąpi wtedy, gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy (w testamencie) albo gdy żadna z osób, które powołał, nie bę­dzie chciała (np. odrzuci spadek) lub nie będzie mogła być spadkobiercą (np. zostanie uznana za niegodną dzie­dziczenia).

Ustawowe dziedziczenie co do części spadku, co do zasady, następuje wtedy, gdy spadkodawca nie powołał do tej części spadkobiercy albo gdy którakolwiek z kilku osób, które powołał do całości spadku, nie chce lub nie może być spadkobiercą.

Spadkobierca może spadek przyjąć bądź odrzucić, bądź nie składać żadnego oświadczenia woli (w obecnym stanie prawnym obowiązującym od 18 października 2015 r. uznaje się wtedy, że przyjmuje on spadek z dobro­dziejstwem inwentarza).

Krąg spadkobierców ustawowych i kolejność powoływania ich do dziedziczenia określają przepisy ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1025 ze zm.). Wprawdzie dziedziczenie z testamen­tu ma pierwszeństwo przed dziedziczeniem z ustawy, to jednak najczęstszym tytułem powołania do spadku jest właśnie ustawa.

Przy dziedziczeniu ustawowym ustalenie kręgu spadkobierców ustawowych opiera się na dorozumianej woli spadkodawcy co do dziedziczenia po nim,  skoro bowiem nie pozostawił testamentu, to tym samym nie chciał zmieniać zasad dziedziczenia ustawowego.

Spadkobiercami ustawowymi powołanymi w pierwszej kolejności do dziedziczenia są dzieci zmarłego i jego małżonek. Z ustawy dzieci zmarłego i jego małżonek dziedziczą w częściach równych. Zaznaczenia wymaga jednak, iż udział małżonka przy dziedziczeniu ustawowym nie może być mniejszy niż jedna czwarta całości spadku. Oznacza to, że jeżeli dzieci jest więcej niż troje, to udział małżonka będzie wynosić jedną czwartą część. Dzie­ci zaś będą dziedziczyć po równo w pozostałych trzech czwartych częściach. Jeżeli dziedziczyłby małżonek i jedno dziecko - dziedziczyliby spadek po połowie.

Zstępni to pojęcie używane na gruncie zarówno polskiego prawa cywilnego jak i podatkowego na określenie potomków, to jest dzieci, wnuków, prawnuków itd. Wstępni to pojęcie używane na określenie przodków, to jest rodziców, dziadków, pradziad­ków itd. Osoby te spokrewnione są ze sobą w linii prostej.

Jeżeli dziecko spadkodawcy zmarło przed spadkodawcą, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom (czyli wnukom spadkodawcy) w częściach równych. Przepis ten stosuje się odpowiednio w sytuacji, kiedy wnuk spadkodawcy zmarł przed spadkodawcą, wówczas udział spadkowy, który by przypadał wnukowi spadkodawcy przypada jego dzieciom (czyli prawnukom spadkodawcy), itp.

W przypadku braku testamentu - gdy spadkodawca nie pozostawił zstępnych, pozostały przy życiu małżonek spad­kodawcy dziedziczy spadek razem z innymi krewnymi spadkodawcy. Cały spadek przypadnie małżonkowi spadkodawcy wówczas, gdy w chwili śmierci spadkodawca nie będzie miał zstępnych, ro­dziców, rodzeństwa i zstępnych rodzeństwa.

Obowiązujące przepisy dopuszczają również możliwość  spadkobrania przez dziecko, które jeszcze się nie urodziło (tzw. nasciturus), ale było już poczęte w chwili śmierci spadkodaw­cy, pod warunkiem że urodzi się żywe. Może to być zarówno dziecko spadkodawcy, jak i jego wnuk (w sytuacji gdy np. dziecko spadkodawcy będące rodzicem dziecka nienarodzonego, ale już poczętego w chwili śmierci spadkodaw­cy, odrzuci spadek).

Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku

Osoba powołana do spadku ma kilka możliwości uregulowania kwestii spadkobrania. Może przyjąć spadek bez ograniczenia  odpowiedzialności za długi spadkowe tzw. przyjęcie proste, przyjąć spadek  z dobrodziejstwem inwentarza tj.  ograniczeniem odpowiedzialności do wartości otrzymanych aktywów oraz spadek odrzucić. Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania. Nie złożenie oświadczenia we wskazanym terminie jest równoznaczne z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza.

Oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku składa się przed sądem lub przed notariuszem. Można je złożyć ustnie (wówczas sporządza się protokół obejmujący treść oświadczenia) lub na piśmie z podpisem urzędowo poświadczonym.

W przypadku osób przebywających na stałe poza granicami kraju, zachowanie 6 miesięcznego terminu może być utrudnione. W taki  przypadku spadkobierca powinien  udać się do konsula RP w miejscu swego pobytu, który potwierdzi urzędowo podpis spadkobiercy na pisemnym oświadczeniu o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, następnie niniejsze oświadczenie powinien przesłać do właściwego sądu rejonowego. W takiej sytuacji ustawowy termin do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku zostanie zachowany, jeżeli pismo wpłynie do sądu w terminie 6 miesięcy od dowiedzenia się przez spadkobiercę o tytule powołania albo w tym terminie zostanie nadane w polskiej placówce pocztowej.

Możliwe jest również udzielenie pełnomocnictwa do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku. Pod rygorem nieważności,  pełnomocnictwo takie musi  mieć  formę pisemną z podpisem urzędowo poświadczonym. Pełnomocnictwo w swej treści powinno określać osobę spadkodawcy i wskazanie do jakiej czynności pełnomocnik został upoważniony (złożenia oświadczenia o przyjęciu spadku lub jego odrzuceniu).

Zakres postępowania o stwierdzenie nabycia spadku i dział spadku

W sprawie o stwierdzenie nabycia spadku Sąd stwierdza jedynie kto, na jakiej podstawie i w jakiej części dziedziczy po zmarłym. Sąd nie zajmuje się natomiast tym, co wchodzi w skład spadku i komu ze spadkobierców mają przypaść poszczególne składniki majątkowe, które to kwestie stanowią przedmiot innego postępowania, tj. o dział spadku. Co istotne, stwierdzenie nabycia spadku oraz dział spadku mogą być objęte jednym postępowaniem przed Sądem, jednakże wymaga to odpowiedniego sformułowania żądania wniosku składanego do sądu oraz uiszczenia stosownych opłat za każdą ze spraw.

Biuletyn

Biuletyn Kaszubskiego Instytutu Rozwoju Biuletyn Kaszubskiego Instytutu Rozwoju
  • Kontakt

    Kaszubski Instytut Rozwoju
    ul. R. Traugutta 7
    83-400 Kościerzyna
    tel./fax. +48 58 680 87 63
    tel. kom. 516-310-978
    www.kir.org.pl
    Email: biuro@kir.org.pl

    Konto: Bank PEKAO SA
    Nr: 33 1240 3783 1111 0010 2950 3073
    KRS: 0000096847
    REGON 192712444
    NIP: 591-15-52-244

    Aby się skontaktować można skorzystać z tego formularza.