Dziedziczenie i spadek

Dziedziczenie w świetle obowiązujących przepisów prawnych.

Zgodnie z zasadami wynikającymi z ustawy z dnia  z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. 2018r. poz..1025 ze zm.) powołanie do spadku może nastąpić z ustawy albo z testa­mentu ( zgodnie z wolą spadkodawcy - testatora). Z ustawy można dziedziczyć cały spadek lub jego część. Dziedziczenie ustawowe co do całości spadku wystąpi wtedy, gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy (w testamencie) albo gdy żadna z osób, które powołał, nie bę­dzie chciała (np. odrzuci spadek) lub nie będzie mogła być spadkobiercą (np. zostanie uznana za niegodną dzie­dziczenia).

Ustawowe dziedziczenie co do części spadku, co do zasady, następuje wtedy, gdy spadkodawca nie powołał do tej części spadkobiercy albo gdy którakolwiek z kilku osób, które powołał do całości spadku, nie chce lub nie może być spadkobiercą.

Spadkobierca może spadek przyjąć bądź odrzucić, bądź nie składać żadnego oświadczenia woli (w obecnym stanie prawnym obowiązującym od 18 października 2015 r. uznaje się wtedy, że przyjmuje on spadek z dobro­dziejstwem inwentarza).

Krąg spadkobierców ustawowych i kolejność powoływania ich do dziedziczenia określają przepisy ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1025 ze zm.). Wprawdzie dziedziczenie z testamen­tu ma pierwszeństwo przed dziedziczeniem z ustawy, to jednak najczęstszym tytułem powołania do spadku jest właśnie ustawa.

Przy dziedziczeniu ustawowym ustalenie kręgu spadkobierców ustawowych opiera się na dorozumianej woli spadkodawcy co do dziedziczenia po nim,  skoro bowiem nie pozostawił testamentu, to tym samym nie chciał zmieniać zasad dziedziczenia ustawowego.

Spadkobiercami ustawowymi powołanymi w pierwszej kolejności do dziedziczenia są dzieci zmarłego i jego małżonek. Z ustawy dzieci zmarłego i jego małżonek dziedziczą w częściach równych. Zaznaczenia wymaga jednak, iż udział małżonka przy dziedziczeniu ustawowym nie może być mniejszy niż jedna czwarta całości spadku. Oznacza to, że jeżeli dzieci jest więcej niż troje, to udział małżonka będzie wynosić jedną czwartą część. Dzie­ci zaś będą dziedziczyć po równo w pozostałych trzech czwartych częściach. Jeżeli dziedziczyłby małżonek i jedno dziecko - dziedziczyliby spadek po połowie.

Zstępni to pojęcie używane na gruncie zarówno polskiego prawa cywilnego jak i podatkowego na określenie potomków, to jest dzieci, wnuków, prawnuków itd. Wstępni to pojęcie używane na określenie przodków, to jest rodziców, dziadków, pradziad­ków itd. Osoby te spokrewnione są ze sobą w linii prostej.

Jeżeli dziecko spadkodawcy zmarło przed spadkodawcą, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom (czyli wnukom spadkodawcy) w częściach równych. Przepis ten stosuje się odpowiednio w sytuacji, kiedy wnuk spadkodawcy zmarł przed spadkodawcą, wówczas udział spadkowy, który by przypadał wnukowi spadkodawcy przypada jego dzieciom (czyli prawnukom spadkodawcy), itp.

W przypadku braku testamentu - gdy spadkodawca nie pozostawił zstępnych, pozostały przy życiu małżonek spad­kodawcy dziedziczy spadek razem z innymi krewnymi spadkodawcy. Cały spadek przypadnie małżonkowi spadkodawcy wówczas, gdy w chwili śmierci spadkodawca nie będzie miał zstępnych, ro­dziców, rodzeństwa i zstępnych rodzeństwa.

Obowiązujące przepisy dopuszczają również możliwość  spadkobrania przez dziecko, które jeszcze się nie urodziło (tzw. nasciturus), ale było już poczęte w chwili śmierci spadkodaw­cy, pod warunkiem że urodzi się żywe. Może to być zarówno dziecko spadkodawcy, jak i jego wnuk (w sytuacji gdy np. dziecko spadkodawcy będące rodzicem dziecka nienarodzonego, ale już poczętego w chwili śmierci spadkodaw­cy, odrzuci spadek).

Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku

Osoba powołana do spadku ma kilka możliwości uregulowania kwestii spadkobrania. Może przyjąć spadek bez ograniczenia  odpowiedzialności za długi spadkowe tzw. przyjęcie proste, przyjąć spadek  z dobrodziejstwem inwentarza tj.  ograniczeniem odpowiedzialności do wartości otrzymanych aktywów oraz spadek odrzucić. Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania. Nie złożenie oświadczenia we wskazanym terminie jest równoznaczne z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza.

Oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku składa się przed sądem lub przed notariuszem. Można je złożyć ustnie (wówczas sporządza się protokół obejmujący treść oświadczenia) lub na piśmie z podpisem urzędowo poświadczonym.

W przypadku osób przebywających na stałe poza granicami kraju, zachowanie 6 miesięcznego terminu może być utrudnione. W taki  przypadku spadkobierca powinien  udać się do konsula RP w miejscu swego pobytu, który potwierdzi urzędowo podpis spadkobiercy na pisemnym oświadczeniu o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, następnie niniejsze oświadczenie powinien przesłać do właściwego sądu rejonowego. W takiej sytuacji ustawowy termin do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku zostanie zachowany, jeżeli pismo wpłynie do sądu w terminie 6 miesięcy od dowiedzenia się przez spadkobiercę o tytule powołania albo w tym terminie zostanie nadane w polskiej placówce pocztowej.

Możliwe jest również udzielenie pełnomocnictwa do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku. Pod rygorem nieważności,  pełnomocnictwo takie musi  mieć  formę pisemną z podpisem urzędowo poświadczonym. Pełnomocnictwo w swej treści powinno określać osobę spadkodawcy i wskazanie do jakiej czynności pełnomocnik został upoważniony (złożenia oświadczenia o przyjęciu spadku lub jego odrzuceniu).

Zakres postępowania o stwierdzenie nabycia spadku i dział spadku

W sprawie o stwierdzenie nabycia spadku Sąd stwierdza jedynie kto, na jakiej podstawie i w jakiej części dziedziczy po zmarłym. Sąd nie zajmuje się natomiast tym, co wchodzi w skład spadku i komu ze spadkobierców mają przypaść poszczególne składniki majątkowe, które to kwestie stanowią przedmiot innego postępowania, tj. o dział spadku. Co istotne, stwierdzenie nabycia spadku oraz dział spadku mogą być objęte jednym postępowaniem przed Sądem, jednakże wymaga to odpowiedniego sformułowania żądania wniosku składanego do sądu oraz uiszczenia stosownych opłat za każdą ze spraw.

Przedawnienie roszczenia o zachowek/uzupełnienie zachowku

Roszczenie o zachowek przy dziedziczeniu testamentowym przedawnia się z upływem 5 lat od ogłoszenia testamentu przez sąd spadku lub notariusza. Jeżeli spadkodawca pozostawił kilka testamentów, termin ten biegnie od ogłoszenia tego testamentu, z którego uprawniony wywodzi roszczenie o zachowek (tak m. in. SN z 22.5.2013 r., III CSK 319/12, OSNC 2014, Nr 2, poz. 16)

Roszczenie przeciwko osobie obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanej od spadkodawcy darowizny przedawnia się z upływem lat pięciu od otwarcia spadku, tj. śmierci spadkodawcy. Analogicznie przedawnia się roszczenie o uzupełnienie zachowku przeciwko spadkobiercom ustawowym w sytuacji, w której ze względu na niewielką wartość spadku oraz dużą wartość darowizn podlegających doliczeniu do substratu wymiaru zachowku, udziały spadkowe spadkobierców uprawnionych do zachowku nie wyczerpują należnego im zachowku.

Pozew o zachowek

Zgodnie z art. 991 § 1 Ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. 2018r., poz.1025 ze zm.), zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni, dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach - połowa wartości tego udziału (zachowek). W konsekwencji, jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia (art. 991 § 2 k.c.).

W orzecznictwie wskazuje się, że  celem instytucji zachowku jest majątkowe zadośćuczynienie najbliższym spadkodawcy tego, że bądź to zostali pominięci przez niego w testamencie, bądź też, że ich udział w spadku został zminimalizowany. Przewidziany w art. 993 k.c. sposób ustalania wysokości zachowku, a więc wymóg doliczenia darowizn oraz zapisów windykacyjnych dokonanych przez spadkodawcę uniemożliwia mu proste obejście przepisów o ochronie osób najbliższych przed dyspozycjami na wypadek śmierci. Ponadto, dokonując analizy gramatyczno-językowej art. 993 k.c. uznać należy, że intencją ustawodawcy, co do ukształtowania zamkniętego katalogu przypadków doliczeń, było to żeby istniała możliwość doliczenia do masy spadkowej przedmiotów, środków pieniężnych, które w chwili otwarcia spadku nie należały już do majątku zmarłego, ponieważ zostały przeniesione do majątku osoby trzeciej w drodze darowizny lub zapisu windykacyjnego.” (wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 30 listopada 2016 r., I ACa 562/16).

Pozbawienie zachowku możliwe jest przez wydziedziczenie (art. 1008 k.c.), jeśli uprawniony do zachowku:

1) wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego;

2) dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci;

3) uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.

Przy obliczaniu wysokości zachowku konieczne jest ustalenie czystej wartości spadku - na chwilę otwarcia spadku.

Na podstawie art. 992 k.c. przy ustalaniu udziału spadkowego stanowiącego podstawę do obliczania zachowku uwzględnia się także spadkobierców niegodnych oraz spadkobierców, którzy spadek odrzucili, natomiast nie uwzględnia się spadkobierców, którzy zrzekli się dziedziczenia albo zostali wydziedziczeni.

Dla ustalenia należnego zachowku konieczne jest dokonanie stosownych rozliczeń.
W świetle art. 993 k.c. przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów zwykłych i poleceń, natomiast dolicza się do spadku, stosownie do przepisów poniższych, darowizny oraz zapisy windykacyjne dokonane przez spadkodawcę. Szczegółowe regulacje co do rozliczeń darowizn są przewidziane w art. 994-996 k.c. Rozliczeniu mogą podlegać także koszty wychowania i wykształcenia (art. 997 k.c.).

Roszczenie o zachowek może być zmiarkowane, jeśli jest ono sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. W orzecznictwie wskazuje się, że “można w wyjątkowych wypadkach dopuścić zastosowanie art. 5 k.c. do roszczenia w postaci zachowku,
w szczególności do korekty jego wysokości.” (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 11 maja 2017 r., VI ACa 193/16). Analogiczne stanowisko przedstawił również m.in. Sąd Apelacyjny w Krakowie w wyroku z 5 grudnia 2012 r., I ACa 1143/12.  Zauważa się przy tym nawet, że “dopuszczalne jest całkowite pozbawienie prawa do zachowku w wyniku zastosowania  art. 5 k.c., odnoszonego do samej postawy uprawnionego względem zobowiązanego z tytułu zachowku, a przy tym ze względu na taką postawę występującą w przeszłości.” (postanowienie Sądu Najwyższego z 11 lipca 2012 r., I CSK 75/12).

W sprawie o stwierdzenie nabycia spadku sąd nie jest uprawniony do orzekania o zachowku (art. 991 k.c.), który jest konsekwencją określonego rozrządzenia testamentowego (postanowienie SN z dnia 28 marca 2012 r., V CSK 175/11).

Wniesienie powództwa przeciwko spadkobiercy testamentowemu o zachowek przerywa bieg terminu przedawnienia co do takiej kwoty, która zgodnie z ustaleniami dokonanymi przez sąd przysługuje uprawnionemu do zachowku na dzień orzekania o nim (wyrok SN z dnia 17 kwietnia 2009 r., III CSK 298/08).

Ustalenie wartości spadku w celu określenia zachowku oraz obliczenie zachowku, następuje według cen z chwili orzekania o roszczeniu z tytułu zachowku. Odsetki od ustalonego zachowku, według cen na chwilę orzekania, powinny być naliczone dopiero od daty wyrokowania w sprawie, skoro dopiero z tym momentem roszczenie o zapłatę tak ustalonej przez sąd pierwszej instancji kwoty stało się wymagalne. Odsetki za opóźnienie spełnienia świadczenia należą się od dnia ustalenia przez sąd jego wysokości z uwzględnieniem cen z daty orzekania. Jeżeli więc wysokość należnego świadczenia uwzględnia wszystkie niekorzystne dla wierzyciela zmiany siły nabywczej pieniądza, które nastąpiły od powstania zdarzenia wywołującego obowiązek jego spełnienia, to dopiero wówczas przyznanie odsetek za opóźnienie, od tej późniejszej daty, od daty wyrokowania, a nie doręczenia pozwanemu odpisu pozwu, jest w pełni uzasadnione (tak orzekł w wyroku SA we Wrocławiu w dniu 2 marca 2012 r., I ACa 110/12).

Pozwanym może być spadkobierca testamentowy, który nabył spadek w całości lub
w części. Jeżeli uprawniony do zachowku nie może otrzymać od spadkobierców należnego mu zachowku, może on żądać od osoby, na rzecz której został uczyniony zapis windykacyjny doliczony do spadku, sumy pieniężnej potrzebnej do uzupełnienia zachowku. Osoba ta jednak odpowiada tylko w granicach wzbogacenia będącego skutkiem zapisu windykacyjnego (art. 9991 § 1 k.c.). Ponadto gdy osoba, na rzecz której uczyniony został zapis windykacyjny, sama jest uprawniona do zachowku, ponosi ona odpowiedzialność względem innych uprawnionych tylko do wysokości nadwyżki przekraczającej jej własny zachowek (art. 9991 § 2 k.c.). Osoba, na rzecz której został uczyniony zapis windykacyjny, może zwolnić się od obowiązku zapłaty zachowku przez wydanie przedmiotu zapisu (art. 9991 § 3 k.c.). Jeżeli zaś uprawniony nie może otrzymać należnego mu zachowku ani od spadkobierców, ani od osób, na rzecz których uczyniono zapisy windykacyjne, przysługuje mu roszczenie o zapłatę lub uzupełnienie zachowku przeciwko osobie, która uzyskała od spadkodawcy darowiznę podlegającą doliczeniu do spadku. Jednak obdarowany odpowiada tylko w granicach wzbogacenia będącego skutkiem darowizny (art. 1000 § 1 k.c.), co oznacza, że wolny będzie od odpowiedzialności, jeżeli darowiznę utracił albo zużył w taki sposób, że nie jest już wzbogacony, chyba że w chwili wyzbycia się lub zużywania darowizny powinien był liczyć się z obowiązkiem zwrotu. Z kolei jeżeli obdarowany sam jest uprawniony do zachowku, odpowiada wobec innych uprawnionych tylko z nadwyżki przekraczającej jego własny zachowek (art. 1000 § 2 k.c.). W sytuacji gdy jest kilku obdarowanych, obdarowany wcześniej jest obowiązany do zapłaty odpowiedniej sumy tylko wtedy, gdy uprawniony nie może uzyskać uzupełnienia zachowku od osoby, która została obdarowana później (art. 1001 k.c.). Osoba obdarowana może zwolnić się od obowiązku zapłaty sumy potrzebnej do uzupełnienia zachowku przez wydanie uprawnionemu przedmiotu darowizny (art. 1000 § 3 k.c.).

Wartość przedmiotu sporu stanowi kwota, której zasądzenia od pozwanego domaga się powód.

Z roszczeniem można wystąpić tylko wtedy, jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku poprzez uczynienie przez spadkodawcę darowizn na jego rzecz, poprzez powołanie do dziedziczenia lub poprzez ustanowienie na rzecz uprawnionego zapisu zwykłego lub zapisu windykacyjnego. Wartość udziału spadkowego w przypadku powołania do dziedziczenia, jak również wartość ww. zapisów zalicza się na należny zachowek, tak samo jak wartość darowizn.

Roszczenia uprawnionego z tytułu zachowku przedawnia się z upływem 5 lat od ogłoszenia testamentu (art. 1007 § 1 k.c.). Natomiast roszczenie przeciwko osobie obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanych od spadkodawcy zapisu windykacyjnego lub darowizny przedawnia się z upływem 5 lat od otwarcia spadku (art. 1007 § 2 k.c.).

Pozew powinien odpowiadać warunkom pisma procesowego (określonym w art. 126 k.p.c.), ponadto winien zawierać dodatkowe elementy określone w przepisach kodeksu postępowania cywilnego. W tym zakresie należy wskazać dwie składowe treści pozwu:

1) część obligatoryjną, czyli taką, która jest niezbędna dla skuteczności pozwu; w tej części        powinny się znaleźć:

-dokładnie określone żądanie, a w sprawach o prawa majątkowe także oznaczenie wartości przedmiotu sporu, chyba że przedmiotem sprawy jest oznaczona kwota pieniężna; wartość przedmiotu sporu podaje się w złotych, zaokrąglając w górę do pełnego złotego (art. 1261 § 3 k.p.c.);

-przytoczenie okoliczności faktycznych uzasadniających żądanie, a w miarę potrzeby uzasadniających również właściwość sądu;

-informacja, czy strony podjęły próbę mediacji lub innego pozasądowego sposobu rozwiązania sporu, a w przypadku gdy takich prób nie podjęto, wyjaśnienie przyczyn ich niepodjęcia;

2) część fakultatywną, czyli wnioski, które powód może zawrzeć, jeżeli mają znaczenie
w jego sytuacji; katalog elementów wchodzących w skład części fakultatywnej jest otwarty z uwagi na bogactwo przypadków, które mogą zaistnieć; do składowych tych należą
w szczególności wnioski o:

-wezwanie na rozprawę wskazanych przez powoda świadków i biegłych;

-dokonanie oględzin;

-polecenie pozwanemu dostarczenia na rozprawę dokumentu będącego w jego posiadaniu, a potrzebnego do przeprowadzenia dowodu, lub przedmiotu oględzin;

-przeprowadzenie rozprawy pod jego nieobecność;

-zabezpieczenie powództwa;

-zażądanie na rozprawę dowodów znajdujących się w sądach, urzędach lub u osób trzecich.

Zgodnie z art. 126 § 2 k.p.c., gdy pismo procesowe jest pierwszym pismem w sprawie, obok oznaczenia miejsca zamieszkania lub siedziby i adresów stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników powinno dodatkowo zawierać:

1) numer Powszechnego Elektronicznego Systemu Ewidencji Ludności (PESEL) lub numer identyfikacji podatkowej (NIP) powoda będącego osobą fizyczną, jeżeli jest on obowiązany do jego posiadania lub posiada go, nie mając takiego obowiązku, lub

2) numer w Krajowym Rejestrze Sądowym, a w przypadku jego braku - numer w innym właściwym rejestrze, ewidencji lub NIP powoda niebędącego osobą fizyczną, który nie ma obowiązku wpisu we właściwym rejestrze lub ewidencji, jeżeli jest on obowiązany do jego posiadania.

Powództwo z tytułu dziedziczenia, zachowku, jak również z tytułu zapisu, polecenia oraz innych rozrządzeń testamentowych wytacza się wyłącznie przed sąd ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy, a jeżeli miejsca jego zwykłego pobytu w Polsce nie da się ustalić, przed sąd miejsca, w którym znajduje się majątek spadkowy lub jego część.

Zgodnie z art. 200 § 1 k.p.c. sąd, który stwierdzi swą niewłaściwość, przekaże sprawę sądowi właściwemu. Postanowienie sądu może zapaść na posiedzeniu niejawnym. Sąd, któremu sprawa została przekazana, jest związany postanowieniem o przekazaniu sprawy. Nie dotyczy to wypadku przekazania sprawy sądowi wyższego rzędu. Sąd ten w razie stwierdzenia swej niewłaściwości przekaże sprawę innemu sądowi, który uzna za właściwy, nie wyłączając sądu przekazującego. Czynności dokonane w sądzie niewłaściwym pozostają w mocy.

Jeżeli pozew nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych lub jeżeli od pozwu nie uiszczono należnej opłaty, przewodniczący wzywa stronę, pod rygorem zwrócenia pisma, do poprawienia, uzupełnienia lub opłacenia go w terminie tygodniowym. Mylne oznaczenie pisma procesowego lub inne oczywiste niedokładności nie stanowią przeszkody do nadania pismu biegu i rozpoznania go w trybie właściwym (art. 130 § 1 k.p.c.). Natomiast jeśli pismo wniosła osoba zamieszkała lub mająca siedzibę za granicą, która nie ma w kraju przedstawiciela, przewodniczący wyznacza termin do poprawienia lub uzupełnienia pisma albo uiszczenia opłaty nie krótszy niż miesiąc. Po bezskutecznym upływie terminu przewodniczący zwraca pismo stronie. Pismo zwrócone nie wywołuje żadnych skutków, jakie ustawa wiąże z wniesieniem pisma procesowego do sądu. Pismo poprawione lub uzupełnione w terminie wywołuje skutki od chwili jego wniesienia. Zarządzenie przewodniczącego o zwrocie pozwu doręcza się tylko powodowi.

Zgodnie z art. 339 § 1 k.p.c., jeżeli pozwany nie stawił się na posiedzenie wyznaczone na rozprawę albo mimo stawienia się nie bierze udziału w rozprawie, sąd wyda wyrok zaoczny.

W tym wypadku przyjmuje się za prawdziwe twierdzenie powoda o okolicznościach faktycznych przytoczonych w pozwie lub w pismach procesowych doręczonych pozwanemu przed rozprawą, chyba że budzą one uzasadnione wątpliwości albo zostały przytoczone w celu obejścia prawa.

W myśl art. 340 k.p.c. wyrok wydany w nieobecności pozwanego nie będzie zaoczny, jeżeli pozwany żądał przeprowadzenia rozprawy w swej nieobecności albo składał już w sprawie wyjaśnienia ustnie lub na piśmie.

Sąd z urzędu nada wyrokowi przy jego wydaniu rygor natychmiastowej wykonalności, jeżeli:

1) zasądza alimenty - co do rat płatnych po dniu wniesienia powództwa, a co do rat płatnych przed wniesieniem powództwa za okres nie dłuższy niż za 3 miesiące;

2) zasądza roszczenie uznane przez pozwanego;

3) wyrok uwzględniający powództwo jest zaoczny (art. 333 § 1 k.p.c.).

Sąd może nadać wyrokowi przy jego wydaniu rygor natychmiastowej wykonalności, jeżeli zasądza należność z weksla, czeku, warrantu, rewersu, dokumentu urzędowego lub dokumentu prywatnego, którego prawdziwość nie została zaprzeczona, oraz jeżeli uwzględnia powództwo o naruszenie posiadania.

Sąd może również na wniosek nadać wyrokowi nadającemu się do wykonania w drodze egzekucji rygor natychmiastowej wykonalności, gdyby opóźnienie uniemożliwiało lub znacznie utrudniało wykonanie wyroku albo narażało powoda na szkodę.

Zgodnie z art. 13 ust. 1 u.k.s.c. przy wniesieniu pozwu w sprawach o prawa majątkowe pobiera się opłatę stosunkową w wysokości 5% wartości przedmiotu sporu lub przedmiotu zaskarżenia, jednak nie mniej niż 30 zł i nie więcej niż 100 000 zł.

Zgodnie z art. 1302 § 1 k.p.c. pismo wniesione przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego, które nie zostało należycie opłacone, przewodniczący zwraca bez wezwania o uiszczenie opłaty, jeżeli pismo podlega opłacie w wysokości stałej lub stosunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę wartości przedmiotu sporu. W terminie tygodniowym od dnia doręczenia zarządzenia o zwrocie pisma z tych przyczyn strona może uiścić brakującą opłatę. Jeżeli opłata została wniesiona we właściwej wysokości, pismo wywołuje skutek od daty pierwotnego wniesienia. Skutek taki nie następuje w razie kolejnego zwrotu pisma z tej samej przyczyny. Rozwiązania tego nie stosuje się, gdy obowiązek uiszczenia opłaty stosunkowej powstał na skutek sprawdzenia przez sąd wskazanej przez stronę wartości przedmiotu sporu lub zaskarżenia.

Wydziedziczenie a prawo do zachowku

Wydziedziczenie pociąga za sobą skutek w postaci pozbawienia prawa do zachowku. Zostało uregulowane w art. 1008 ustawy z dnia z dnia 23 kwietnia 1964 r. kodeks cywilny (tj. Dz. U. z 2018 r. poz. 1025). Wydziedziczenie należy wyraźnie rozróżnić od wyłączenia od dziedziczenia w drodze testamentu (negatywnego lub pozytywnego), albowiem są to dwie różne od siebie instytucje prawa. Wydziedziczenie sprowadza się do zniesienia ochrony uprawnionych do zachowku wskutek ich nieetycznego, niemoralnego zachowania. Jest zależne od woli samego spadkodawcy w przeciwieństwie do uznania za niegodnego dziedziczenia, którego dokonuje Sąd w wydanym przez siebie orzeczeniu.

Wydziedziczenia można dokonać wyłączenie w drodze testamentowej. Koniecznym jest wskazanie konkretnej przyczyny, zgodnej ze ścisłym katalogiem określonym w w/w przepisie prawa, zgodnie z którym:

„Spadkodawca może w testamencie pozbawić zstępnych, małżonka i rodziców zachowku (wydziedziczenie), jeżeli uprawniony do zachowku:

1)wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego;

2)dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci;

3)uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.”

Brak wyraźnego wskazania jednej z w/w ustawowych przyczyn w testamencie spowoduje, że wydziedziczenie nie wywoła skutków prawnych (tak m. in. wyrok SN z 23 czerwca 1998 r., III CKN 561/97).

Co ważne - przyczyna wydziedziczenia musi być prawdziwa, w przeciwnym razie wydziedziczenie również będzie bezskuteczne. Prawdziwość przyczyny wskazanej w testamencie podlega badaniu przez Sąd w toku postępowania o zapłatę zachowku.

Jeżeli chodzi o przyczyny wydziedziczenia, to wskazać należy, że zachowania mające stanowić podstawę do jego wydziedziczenia uprawnionego musza być zawinione, stanowić rezultat nagannej decyzji tej osoby. Zachowania te w postaci postępowania sprzecznie z zasadami współżycia społecznego oraz niedopełnienia obowiązków rodzinny musza się dodatkowo charakteryzować uporczywością, a więc muszą one być długotrwałe, ciągłe oraz wynikać z negatywnej postawy danej osoby wobec możliwości wypełnienia obowiązków (osoba ta musi mieć obiektywną możliwość ich wykonania i jednocześnie nie chcieć tego uczynić).

Osoba wydziedziczona nie jest uprawniona do domagania się zachowku od osób, które zostały powołane do dziedziczenia czy też obdarowane za życia spadkodawcy. Wniesienie pozwu o zapłatę zachowku przez taką osobę - w razie wykazania w toku postępowania, że przyczyna wydziedziczenia była rzeczywista - doprowadzi do oddalenia powództwa.

Co ważne, skutki wydziedziczenia zstępnego nie rozciągają się na zstępnych wydziedziczonego (art. 1011 k.c.).

Wydziedziczenie nie wywoła skutków w sytuacji, w której spadkodawca przebaczył uprawnionemu (art. 1010 k.c.). Dla skuteczności przebaczenia wystarczy sama wola przebaczenia lub samo wyrażenie zmiany postawy uczuciowej spadkodawcy, będące ze swojej istoty właśnie przebaczeniem. Stanowcze wyrażenie pragnienia przebaczenia również uznać należy za przebaczenie.

Biuletyn

Biuletyn Kaszubskiego Instytutu Rozwoju Biuletyn Kaszubskiego Instytutu Rozwoju
  • Kontakt

    Kaszubski Instytut Rozwoju
    ul. R. Traugutta 7
    83-400 Kościerzyna
    tel./fax. +48 58 680 87 63
    tel. kom. 516-310-978
    www.kir.org.pl
    Email: biuro@kir.org.pl

    Konto: Bank PEKAO SA
    Nr: 33 1240 3783 1111 0010 2950 3073
    KRS: 0000096847
    REGON 192712444
    NIP: 591-15-52-244

    Aby się skontaktować można skorzystać z tego formularza.