Obowiązek alimentacyjny

Związek pomiędzy władzą rodzicielską a obowiązkiem alimentacyjnym

Na wstępie wyjaśnić należy, że władza rodzicielska stanowi ogół obowiązków i praw rodziców względem dziecka, służących zapewnieniu mu należytej pieczy i strzeżeniu jego interesów (J. Ignatowicz, w: System PrRodz, s. 804, por. też K. Jagielski, Istota i treść władzy rodzicielskiej, s. 100-102). W ramach powyższych praw i obowiązków wyróżnia się przede wszystkim prawo i obowiązek rodzica do sprawowania pieczy nad osobą dziecka oraz nad jego majątkiem, co wynika wprost z art. 95 par. 1 ustawy z dnia 25.02.1964r. Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2017r. poz. 682, dalej jako k.r.o.).

Władza rodzicielska powstaje co do zasady z chwilą narodzenia dziecka. Czas jej trwania jest ograniczony. Wygasa ona m. in. w chwili osiągnięcia przez dziecko pełnoletniości, jak również w razie pozbawienia rodzica władzy rodzicielskiej przez Sąd, co może nastąpić w sytuacji, w której nie może być ona wykonywana z powodu trwałej przeszkody albo jeżeli rodzice jej nadużywają lub w sposób rażący zaniedbują swe obowiązki względem dziecka (art. 111 par. 1-3 k.r.o.).

Obowiązek alimentacyjny jest zaś obowiązkiem dostarczania środków utrzymania oraz - w miarę potrzeby - wychowania. Obciąża on krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo (art. 128 k.r.o.). Jeżeli chodzi o obowiązek alimentacyjny pomiędzy rodzicami a dziećmi, to czas jego trwania został powiązany z możliwością uzyskania możności samodzielnego utrzymania się przez dziecko, w którym to momencie następuje wygaśnięcie tegoż obowiązku (art. 133 par. 1 k.r.o.).

W konsekwencji stwierdzić należy, że powyższe instytucje prawa są od siebie niezależne. Pozbawienie, a tym bardziej ograniczenie władzy rodzicielskiej nie wpływa na obowiązek alimentacyjny danego rodzica, który - jak wskazano powyżej - wynika z więzów krwi. Tak więc w zasadzie wyłącznie zerwanie tychże więzów prowadzić będzie do braku istnienia obowiązku alimentacyjnego (sytuacja taka ma miejsce w razie zaprzeczenia macierzyństwa/ojcostwa). Osoba pozbawiona praw rodzicielskich/której te prawa ograniczono jest w dalszym ciągu obowiązana do łożenia na utrzymanie dziecka, traci jedynie część/całość praw i obowiązków związanych z pieczą nad dzieckiem oraz jego majątkiem (np. prawo do decydowania o kwestii wyjazdu dziecka za granicę, wyboru szkoły, zawodu, sposobu leczenia).

Długość trwania obowiązku alimentacyjnego wobec dziecka

Polski ustawodawca nie określił daty granicznej, do której trwa obowiązek alimentacyjny rodzica względem dziecka. Przyjął odmienne rozwiązanie, a mianowicie uzależnił jego wygaśnięcie od możliwości samodzielnego utrzymania się przez osobę uprawnioną, bądź powstania sytuacji, w której dochody z jego majątku pozwalają mu pokrycie kosztów utrzymania i wychowania (art. 133 k.r.o.). Tak więc, ukończenie przez dziecko określonego wieku nie powoduje, że rodzice nie są zobowiązani w dalszym ciągu je utrzymywać. Zobowiązani są łożyć na jego utrzymanie tak długo, jak długo nie będzie ono samo w stanie zaspokoić swoich potrzeb. Nie ma przy tym znaczenia to, czy dziecko faktycznie się samo utrzymuje, a jedynie to, że ma taką możliwość i przy odpowiednim wykorzystaniu swoich sił i środków mogłoby się samo utrzymać. W orzecznictwie sądów przyjmuje się, że dziecko osiąga zdolność samodzielnego utrzymania się wtedy, gdy ukończy naukę i uzyska należyte przygotowanie do pracy i bez znaczenia jest to, czy pobiera naukę w trybie dziennym, czy zaocznym, o ile oczywiście w tym czasie nie pracuje.

W sytuacji, w której obowiązek alimentacyjny został stwierdzony prawomocnym orzeczeniem a uprawniony uzyskał zdolność do samodzielnego utrzymania się, osoba zobowiązana powinna wystąpić do właściwego sądu z żądaniem stwierdzenia wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego, co pozwoli uwolnić się od ewentualnej egzekucji tegoż obowiązku. W razie prowadzonej egzekucji komornik nie jest bowiem uprawniony do tego, by badać zasadność obowiązku stwierdzonego w orzeczeniu, na podstawie którego prowadzona jest egzekucja i pomimo że obowiązek wygasł, świadczenie w dalszym ciągu będzie egzekwowane.

Możliwość obniżenia zasądzonego świadczenia alimentacyjnego

Wysokość obowiązku alimentacyjnego uzależniona jest od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz możliwość majątkowych i zarobkowych zobowiązanego. Żądać zmiany wysokości przyznanych alimentów można tylko w sytuacji, w której doszło do zmiany w/w okoliczności. Obniżenie zasądzonych alimentów będzie zatem możliwe tylko, gdy od momentu wydania ostatniego orzeczenia zmniejszyły się potrzeby uprawnionego lub zmniejszyły się możliwości majątkowe i zarobkowe zobowiązanego. Sytuacja taka będzie miała miejsce np. gdy zobowiązany ulegnie wypadkowi komunikacyjnemu, w wyniku którego dozna uszczerbku na zdrowiu uniemożliwiającemu mu wykonywanie dotychczasowej, dobrze płatnej pracy, będzie zdolny do wykonywania wyłącznie najprostszych prac fizycznych, za minimalnym wynagrodzeniem. W takiej sytuacji dojdzie bowiem do zmniejszenia jego możliwości zarobkowych. Nie będzie natomiast usprawiedliwione żądanie obniżenia obowiązku alimentacyjnego w przypadku, gdy obowiązany zmieni pracę na mniej płatną, która to okoliczność nie wpływa w żaden sposób na jego możliwości zarobkowe, pozostają one na takim samym poziomie.

Biuletyn

Biuletyn Kaszubskiego Instytutu Rozwoju Biuletyn Kaszubskiego Instytutu Rozwoju
  • Kontakt

    Kaszubski Instytut Rozwoju
    ul. R. Traugutta 7
    83-400 Kościerzyna
    tel./fax. +48 58 680 87 63
    tel. kom. 516-310-978
    www.kir.org.pl
    Email: biuro@kir.org.pl

    Konto: Bank PEKAO SA
    Nr: 33 1240 3783 1111 0010 2950 3073
    KRS: 0000096847
    REGON 192712444
    NIP: 591-15-52-244

    Aby się skontaktować można skorzystać z tego formularza.