Nieodpłatna Pomoc Prawna

Punkt nieodpłatnej pomocy prawnej Powiat Kościerski

Ul. Krasickiego 4 w Kościerzynie (budynek Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie)

tel. kom 508-096-231 , e-mail: ppp.koscierzyna@wp.pl

Poniedziałek - radca prawny- 7.30-11.30

Wtorek - adwokat - 7.30-11.30

Środa - adwokat - 12.30-16.30

Czwartek - adwokat - 7.30-11.30

Piątek - adwokat - 7.30-11.30

lokal jest dogodny dla osób na wózkach inwalidzkich

INFORMACJE i ZAPISY:
- za pośrednictwem aplikacji dostępnej przez stronę internetową: https://powiatkoscierski.npp-24.pl
- telefonicznie w poniedziałek, wtorek. czwartek w godz. 7.30 -15.30, środa 7.30-16.30, piątek 7.30-14.30
pod nr 58 680-18-47 lub 58 680-18-63
- mailowo na adres pomocprawna@powiatkoscierski.pl

Od stycznia 2019 roku nieodpłatna pomoc prawna obejmuje:

  1. poinformowanie osoby fizycznej, zwanej dalej „osobą uprawnioną”, o obowiązującym stanie prawnym oraz przysługujących jej uprawnieniach lub spoczywających na niej obowiązkach, w tym w związku z toczącym się postępowaniem przygotowawczym, administracyjnym, sądowym lub sądowo-administracyjnym lub
  2. wskazanie osobie uprawnionej sposobu rozwiązania jej problemu prawnego lub
  3. sporządzenie projektu pisma w sprawach, o których mowa w pkt 1 i 2, z wyłączeniem pism procesowych w toczącym się postępowaniu przygotowawczym lub sądowym i pism w toczącym się postępowaniu sądowo-administracyjnym lub
  4. nieodpłatną mediację lub
  5. sporządzenie projektu pisma o zwolnienie od kosztów sądowych lub ustanowienie pełnomocnika z urzędu w postępowaniu sądowym lub ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego w postępowaniu sądowoadministracyjnym oraz poinformowanie o kosztach postępowania i ryzyku finansowym związanym ze skierowaniem sprawy na drogę sądową.

Nieodpłatna pomoc prawna nie obejmuje spraw związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, z wyjątkiem przygotowania do rozpoczęcia tej działalności.

Osoby uprawnione do korzystania z punktu:
zgodnie z nowelizacją ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r.
http://prawo.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20150001255/U/D20151255Lj.pdf
Od stycznia 2019 roku nieodpłatna pomoc prawna przysługuje osobie uprawnionej, która nie jest w stanie ponieść kosztów odpłatnej pomocy prawnej.

Przed uzyskaniem nieodpłatnej pomocy prawnej, osoba uprawniona będzie musiała złożyć pisemne oświadczenie, że nie jest w stanie ponieść kosztów odpłatnej pomocy prawnej. Oświadczenie będzie się składać osobie udzielającej nieodpłatnej pomocy prawnej.

Prezentujemy kwestie poruszane podczas rozmów z prawnikami działającymi w nieodpłatnym Punkcie Porad Prawnych mieszczącym się w Kościerzynie przy ul. Świętojańskiej 5. Zachęcamy do przeczytania i wykorzystania przedstawionych informacji.

1. Dziedziczenie w świetle obowiązujących przepisów prawnych.

Zgodnie z zasadami wynikającymi z ustawy z dnia  z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. 2018r. poz..1025 ze zm.) powołanie do spadku może nastąpić z ustawy albo z testa­mentu ( zgodnie z wolą spadkodawcy - testatora). Z ustawy można dziedziczyć cały spadek lub jego część. Dziedziczenie ustawowe co do całości spadku wystąpi wtedy, gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy (w testamencie) albo gdy żadna z osób, które powołał, nie bę­dzie chciała (np. odrzuci spadek) lub nie będzie mogła być spadkobiercą (np. zostanie uznana za niegodną dzie­dziczenia).

Ustawowe dziedziczenie co do części spadku, co do zasady, następuje wtedy, gdy spadkodawca nie powołał do tej części spadkobiercy albo gdy którakolwiek z kilku osób, które powołał do całości spadku, nie chce lub nie może być spadkobiercą.

Spadkobierca może spadek przyjąć bądź odrzucić, bądź nie składać żadnego oświadczenia woli (w obecnym stanie prawnym obowiązującym od 18 października 2015 r. uznaje się wtedy, że przyjmuje on spadek z dobro­dziejstwem inwentarza).

Krąg spadkobierców ustawowych i kolejność powoływania ich do dziedziczenia określają przepisy ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1025 ze zm.). Wprawdzie dziedziczenie z testamen­tu ma pierwszeństwo przed dziedziczeniem z ustawy, to jednak najczęstszym tytułem powołania do spadku jest właśnie ustawa.

Przy dziedziczeniu ustawowym ustalenie kręgu spadkobierców ustawowych opiera się na dorozumianej woli spadkodawcy co do dziedziczenia po nim,  skoro bowiem nie pozostawił testamentu, to tym samym nie chciał zmieniać zasad dziedziczenia ustawowego.

Spadkobiercami ustawowymi powołanymi w pierwszej kolejności do dziedziczenia są dzieci zmarłego i jego małżonek. Z ustawy dzieci zmarłego i jego małżonek dziedziczą w częściach równych. Zaznaczenia wymaga jednak, iż udział małżonka przy dziedziczeniu ustawowym nie może być mniejszy niż jedna czwarta całości spadku. Oznacza to, że jeżeli dzieci jest więcej niż troje, to udział małżonka będzie wynosić jedną czwartą część. Dzie­ci zaś będą dziedziczyć po równo w pozostałych trzech czwartych częściach. Jeżeli dziedziczyłby małżonek i jedno dziecko - dziedziczyliby spadek po połowie.

Zstępni to pojęcie używane na gruncie zarówno polskiego prawa cywilnego jak i podatkowego na określenie potomków, to jest dzieci, wnuków, prawnuków itd. Wstępni to pojęcie używane na określenie przodków, to jest rodziców, dziadków, pradziad­ków itd. Osoby te spokrewnione są ze sobą w linii prostej.

Jeżeli dziecko spadkodawcy zmarło przed spadkodawcą, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom (czyli wnukom spadkodawcy) w częściach równych. Przepis ten stosuje się odpowiednio w sytuacji, kiedy wnuk spadkodawcy zmarł przed spadkodawcą, wówczas udział spadkowy, który by przypadał wnukowi spadkodawcy przypada jego dzieciom (czyli prawnukom spadkodawcy), itp.

W przypadku braku testamentu - gdy spadkodawca nie pozostawił zstępnych, pozostały przy życiu małżonek spad­kodawcy dziedziczy spadek razem z innymi krewnymi spadkodawcy. Cały spadek przypadnie małżonkowi spadkodawcy wówczas, gdy w chwili śmierci spadkodawca nie będzie miał zstępnych, ro­dziców, rodzeństwa i zstępnych rodzeństwa.

Obowiązujące przepisy dopuszczają również możliwość  spadkobrania przez dziecko, które jeszcze się nie urodziło (tzw. nasciturus), ale było już poczęte w chwili śmierci spadkodaw­cy, pod warunkiem że urodzi się żywe. Może to być zarówno dziecko spadkodawcy, jak i jego wnuk (w sytuacji gdy np. dziecko spadkodawcy będące rodzicem dziecka nienarodzonego, ale już poczętego w chwili śmierci spadkodaw­cy, odrzuci spadek).

2. Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku

Osoba powołana do spadku ma kilka możliwości uregulowania kwestii spadkobrania. Może przyjąć spadek bez ograniczenia  odpowiedzialności za długi spadkowe tzw. przyjęcie proste, przyjąć spadek  z dobrodziejstwem inwentarza tj.  ograniczeniem odpowiedzialności do wartości otrzymanych aktywów oraz spadek odrzucić. Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania. Nie złożenie oświadczenia we wskazanym terminie jest równoznaczne z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza.

Oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku składa się przed sądem lub przed notariuszem. Można je złożyć ustnie (wówczas sporządza się protokół obejmujący treść oświadczenia) lub na piśmie z podpisem urzędowo poświadczonym.

W przypadku osób przebywających na stałe poza granicami kraju, zachowanie 6 miesięcznego terminu może być utrudnione. W taki  przypadku spadkobierca powinien  udać się do konsula RP w miejscu swego pobytu, który potwierdzi urzędowo podpis spadkobiercy na pisemnym oświadczeniu o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, następnie niniejsze oświadczenie powinien przesłać do właściwego sądu rejonowego. W takiej sytuacji ustawowy termin do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku zostanie zachowany, jeżeli pismo wpłynie do sądu w terminie 6 miesięcy od dowiedzenia się przez spadkobiercę o tytule powołania albo w tym terminie zostanie nadane w polskiej placówce pocztowej.

Możliwe jest również udzielenie pełnomocnictwa do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku. Pod rygorem nieważności,  pełnomocnictwo takie musi  mieć  formę pisemną z podpisem urzędowo poświadczonym. Pełnomocnictwo w swej treści powinno określać osobę spadkodawcy i wskazanie do jakiej czynności pełnomocnik został upoważniony (złożenia oświadczenia o przyjęciu spadku lub jego odrzuceniu).

3.   Zwolnienie od kosztów sądowych

Sąd może zwolnić stronę od kosztów sądowych w całości lub w części. Wniosek o przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych należy zgłosić na piśmie lub ustnie do protokołu w sądzie, w którym sprawa będzie się toczyć lub już się toczy. Osoba fizyczna, która nie ma miejsca zamieszkania na obszarze właściwości tego sądu, może złożyć wniosek o przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych w sądzie rejonowym właściwym ze względu na miejsce swego zamieszkania. Sąd niezwłocznie przesyła ten wniosek właściwemu sądowi - art.105 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz. U. 2018r.poz.300 ze zm.)

Częściowe zwolnienie od tych kosztów może polegać na zwolnieniu od poniesienia albo ułamkowej lub procentowej ich części, albo określonej ich kwoty, albo niektórych opłat i wydatków. Może też polegać na przyznaniu zwolnienia co do pewnej części roszczenia lub co do niektórych roszczeń dochodzonych łącznie. Strona częściowo zwolniona od kosztów sądowych obowiązana jest uiścić opłaty oraz ponieść wydatki w takiej wysokości, jaka nie jest objęta zwolnieniem przyznanym przez sąd.

Zwolnienia od kosztów sądowych może się domagać osoba fizyczna, która złożyła oświadczenie, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych powinno być dołączone oświadczenie obejmujące szczegółowe dane o stanie rodzinnym, majątku dochodach i źródłach utrzymania osoby ubiegającej się o zwolnienie od kosztów. Oświadczenie sporządza się według ustalonego wzoru urzędowego. Jeżeli oświadczenie nie zostało złożone albo nie zawiera wszystkich wymaganych danych, sąd wzywa stronę do uzupełnienia braku pod rygorem zwrotu wniosku (art.102 ust.2 u.k.s.c.). W razie złożenia wniosku o zwolnienie od kosztów ustnie do protokołu oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania może być złożone także do protokołu.

Wzór oświadczenia o stanie majątkowym i rodzinnym znajduje się w Rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2006r. w sprawie określenia wzoru oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku , dochodach i źródłach utrzymania osoby fizycznej ubiegającej się o zwolnienie od kosztów sadowych w postępowaniu cywilnym (t.j. Dz. U. 2015r., poz. 574)  Wzór druku oświadczenia udostępnia się nieodpłatnie w budynkach sądów i ich wydziałach zamiejscowych. Wzór druku oświadczenia Ministerstwo Sprawiedliwości udostępnia nieodpłatnie na swojej stronie internetowej pod adresem: www.ms.gov.pl

4. Rozwód jako przesłanka odwołania darowizny

Rodzice jednego z małżonków darowali obojgu małżonkom do ich majątku wspólnego nieruchomość. W sytuacji gdy małżeństwo nie wytrzymuje próby czasu i zostaje rozwiązane przez rozwód, często  rodzi się pytanie czy można odzyskać darowaną  nieruchomość.

Rozwiązaniem powyższego problemu jest odwołanie dokonanej darowizny, jednakże trzeba mieć na uwadze, że skuteczność odwołania darowizny zależy od spełnienia kilku ustawowych przesłanek. Samo orzeczenie rozwodu pomiędzy obdarowanymi małżonkami nie uzasadnia jeszcze odwołania darowizny. W myśl Kodeksu cywilnego, darczyńca może odwołać darowiznę nawet już wykonaną, jeżeli obdarowany dopuścił się względem niego rażącej niewdzięczności. Postępowanie obdarowanego sprzeczne z zasadami moralnymi może dotyczyć bezpośrednio darczyńcy jak również osób mu bliskich.  „Ocena rażącej niewdzięczności obdarowanego musi uwzględniać przede wszystkim jego naganne zachowania bezpośrednio wobec darczyńców. Wprawdzie dopuszcza się możliwość skutecznego odwołania darowizny z powodu rażącej niewdzięczności obdarowanego przejawiającej się w nagannym zachowaniu i czynach wymierzonych w osobę (osoby) najbliższą darczyńcy, jednak możliwość taka winna być zastrzeżona dla szczególnych, najbardziej drastycznych przypadków” (wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku w sprawie o sygn. akt: I ACa 44/16).  „Zdrada małżeńska, której dopuścił się obdarowany w stosunku do córki darczyńców, nie usprawiedliwiająca jej oceny jako rażącej niewdzięczności względem darczyńców, nie uzasadnia odwołania darowizny” (wyrok Sądu Najwyższego w prawie o  sygn. akt V CKN 1829/00).

Analizując przywołane orzeczenia uznać należy, że odwołanie darowizny z powodu rozwodu zasadniczo jest możliwe, jednakże tylko wówczas, gdy zostanie wykazane rażąco naganne zachowanie jednego z obdarowanych małżonków, który swym zachowaniem doprowadził do rozpadu rodziny (np. dopuszczenie się ciężkiego przestępstwa przeciwko drugiemu małżonkowi).

Rozważając odwołanie darowizny, trzeba mieć również na uwadze treść art. 899 § 3 k.c., w myśl którego darowizna nie może być odwołana po upływie roku od dnia, w którym uprawniony do odwołania dowiedział się o niewdzięczności obdarowanego. Decydującym dla dochowania ww. terminu jest moment w którym darczyńca dowiedział się o przesłankach do odwołania darowizny (problemach małżeńskich obdarowanych, popełnieniu przestępstwa), nie zaś fakt wydania wyroku orzekającego rozwiązanie małżeństwa z wyłącznej winy jednego z obdarowanych małżonków.

5. Długość trwania obowiązku alimentacyjnego wobec dziecka

Polski ustawodawca nie określił daty granicznej, do której trwa obowiązek alimentacyjny rodzica względem dziecka. Przyjął odmienne rozwiązanie, a mianowicie uzależnił jego wygaśnięcie od możliwości samodzielnego utrzymania się przez osobę uprawnioną, bądź powstania sytuacji, w której dochody z jego majątku pozwalają mu pokrycie kosztów utrzymania i wychowania (art. 133 k.r.o.). Tak więc, ukończenie przez dziecko określonego wieku nie powoduje, że rodzice nie są zobowiązani w dalszym ciągu je utrzymywać. Zobowiązani są łożyć na jego utrzymanie tak długo, jak długo nie będzie ono samo w stanie zaspokoić swoich potrzeb. Nie ma przy tym znaczenia to, czy dziecko faktycznie się samo utrzymuje, a jedynie to, że ma taką możliwość i przy odpowiednim wykorzystaniu swoich sił i środków mogłoby się samo utrzymać. W orzecznictwie sądów przyjmuje się, że dziecko osiąga zdolność samodzielnego utrzymania się wtedy, gdy ukończy naukę i uzyska należyte przygotowanie do pracy i bez znaczenia jest to, czy pobiera naukę w trybie dziennym, czy zaocznym, o ile oczywiście w tym czasie nie pracuje.

W sytuacji, w której obowiązek alimentacyjny został stwierdzony prawomocnym orzeczeniem a uprawniony uzyskał zdolność do samodzielnego utrzymania się, osoba zobowiązana powinna wystąpić do właściwego sądu z żądaniem stwierdzenia wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego, co pozwoli uwolnić się od ewentualnej egzekucji tegoż obowiązku. W razie prowadzonej egzekucji komornik nie jest bowiem uprawniony do tego, by badać zasadność obowiązku stwierdzonego w orzeczeniu, na podstawie którego prowadzona jest egzekucja i pomimo że obowiązek wygasł, świadczenie w dalszym ciągu będzie egzekwowane.

6. Możliwość obniżenia zasądzonego świadczenia alimentacyjnego

Wysokość obowiązku alimentacyjnego uzależniona jest od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz możliwość majątkowych i zarobkowych zobowiązanego. Żądać zmiany wysokości przyznanych alimentów można tylko w sytuacji, w której doszło do zmiany w/w okoliczności. Obniżenie zasądzonych alimentów będzie zatem możliwe tylko, gdy od momentu wydania ostatniego orzeczenia zmniejszyły się potrzeby uprawnionego lub zmniejszyły się możliwości majątkowe i zarobkowe zobowiązanego. Sytuacja taka będzie miała miejsce np. gdy zobowiązany ulegnie wypadkowi komunikacyjnemu, w wyniku którego dozna uszczerbku na zdrowiu uniemożliwiającemu mu wykonywanie dotychczasowej, dobrze płatnej pracy, będzie zdolny do wykonywania wyłącznie najprostszych prac fizycznych, za minimalnym wynagrodzeniem. W takiej sytuacji dojdzie bowiem do zmniejszenia jego możliwości zarobkowych. Nie będzie natomiast usprawiedliwione żądanie obniżenia obowiązku alimentacyjnego w przypadku, gdy obowiązany zmieni pracę na mniej płatną, która to okoliczność nie wpływa w żaden sposób na jego możliwości zarobkowe, pozostają one na takim samym poziomie.

7. Zakres postępowania o stwierdzenie nabycia spadku i dział spadku

W sprawie o stwierdzenie nabycia spadku Sąd stwierdza jedynie kto, na jakiej podstawie i w jakiej części dziedziczy po zmarłym. Sąd nie zajmuje się natomiast tym, co wchodzi w skład spadku i komu ze spadkobierców mają przypaść poszczególne składniki majątkowe, które to kwestie stanowią przedmiot innego postępowania, tj. o dział spadku. Co istotne, stwierdzenie nabycia spadku oraz dział spadku mogą być objęte jednym postępowaniem przed Sądem, jednakże wymaga to odpowiedniego sformułowania żądania wniosku składanego do sądu oraz uiszczenia stosownych opłat za każdą ze spraw.

8. Przedawnienie roszczenia o zachowek/uzupełnienie zachowku

Roszczenie o zachowek przy dziedziczeniu testamentowym przedawnia się z upływem 5 lat od ogłoszenia testamentu przez sąd spadku lub notariusza. Jeżeli spadkodawca pozostawił kilka testamentów, termin ten biegnie od ogłoszenia tego testamentu, z którego uprawniony wywodzi roszczenie o zachowek (tak m. in. SN z 22.5.2013 r., III CSK 319/12, OSNC 2014, Nr 2, poz. 16)

Roszczenie przeciwko osobie obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanej od spadkodawcy darowizny przedawnia się z upływem lat pięciu od otwarcia spadku, tj. śmierci spadkodawcy. Analogicznie przedawnia się roszczenie o uzupełnienie zachowku przeciwko spadkobiercom ustawowym w sytuacji, w której ze względu na niewielką wartość spadku oraz dużą wartość darowizn podlegających doliczeniu do substratu wymiaru zachowku, udziały spadkowe spadkobierców uprawnionych do zachowku nie wyczerpują należnego im zachowku.

W nieodpłatnym Punkcie Porad Prawnych, obsługiwanym przez Kaszubski Instytut Rozwoju z/s w Kościerzynie mieszczącym się w Kościerzynie przy ul. Krasickiego 4, na przełomie stycznia - marca 2019r.  poruszano kwestie dotyczące niżej opisanych zagadnień.

I. Procedura, przebieg postępowania w sprawach rozwodowych.

Sprawy o rozwód podlegają rozpoznaniu w trybie odrębnego postępowania dla spraw małżeńskich, unormowanego w art. 425 - 446 Ustawy z dnia 17 listopada 1964r. Kodeks postępowania cywilnego  (t.j. Dz.U.2018r., poz.1360 ze zm.)., w ramach  których znajdują się także szczególne przepisy dla spraw o rozwód i separację (art. 436-446 k.p.c.).). Zgodnie z art. 57 § 1 Ustawy z dnia  25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. 2017r., poz. 682 ze zm.) w pozwie o rozwód należy podać, które z małżonków ponosi winę za rozkład pożycia. Wniosek ten jest zbędny, gdy małżonkowie zgodnie żądają zaniechania orzekania o winie (art. 57 § 2 k.r.o.).

W sprawie o rozwód rozprawa odbywa się bez względu na niestawiennictwo jednej ze stron. Jednakże w razie nieusprawiedliwionego niestawiennictwa powoda na pierwsze posiedzenie sądowe wyznaczone w celu przeprowadzenia rozprawy, postępowanie ulega zawieszeniu, chyba że żądanie unieważnienia małżeństwa popiera prokurator (art. 428 § 1 k.p.c.). Oznacza to, że zbędny jest wniosek o przeprowadzenie rozprawy także w nieobecności powoda, gdyż przed ujemnymi skutkami niestawiennictwa powoda nie może go chronić wniosek o przeprowadzenie rozprawy w jego nieobecności. Podjęcie zawieszonego postępowania powinno nastąpić na wniosek powoda, nie wcześniej jednak niż po upływie trzech miesięcy od dnia zawieszenia postępowania. Niezgłoszenie takiego wniosku przez powoda w ciągu roku powoduje umorzenie postępowania (art. 428 § 2 k.p.c.).

Zbędny jest także wniosek o wydanie wyroku zaocznego. Niestawiennictwo pozwanego powoduje wydanie wyroku zaocznego bez względu na wniosek powoda, jednakże pod warunkiem, że sąd przeprowadzi normalne postępowanie dowodowe. W tych sprawach bowiem zostało wyłączone stosowanie art. 339 § 2 k.p.c. (art. 431 k.p.c.).

Nie zachodzi również potrzeba zgłoszenia wniosku o nadanie wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności. Wyrok rozwodowy bowiem rozstrzyga zasadniczo o sprawach niemajątkowych. W zakresie zaś alimentów zasądzonych tym wyrokiem nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności jest niedopuszczalne, gdyż początkową datą ich płatności jest z mocy samego prawa data uprawomocnienia się wyroku orzekającego rozwód.

Uzasadnienie pozwu  powinno zawierać oświadczenie co do liczby, wieku i płci żyjących dzieci, stosunków majątkowych i zarobkowych obu małżonków, szczególnych obowiązków utrzymania osób niebędących wspólnymi dziećmi małżonków oraz co do treści umowy majątkowej, jeżeli małżonkowie umowę taką zawarli. Dane te powinien też zawierać protokół rozprawy (art. 433 k.p.c.).

W sprawie o rozwód powództwo wzajemne o rozwód (lub o separację) jest niedopuszczalne (art. 439 § 1 k.p.c.). W czasie trwania procesu o rozwód (lub o separację) nie może być wszczęta odrębna sprawa o rozwód albo o separację (art. 439 § 2 k.p.c.). Jednakże strona pozwana w sprawie o rozwód może również żądać rozwodu albo separacji. Strona pozwana o separację może również żądać separacji albo rozwodu (art. 439 § 3 k.p.c.).

W każdym stanie sprawy o rozwód lub separację sąd może skierować strony do mediacji w celu ugodowego załatwienia spornych kwestii dotyczących zaspokojenia potrzeb rodziny, alimentów, sposobu sprawowania władzy rodzicielskiej, kontaktów z dziećmi oraz spraw majątkowych podlegających rozstrzygnięciu w wyroku orzekającym rozwód lub separację. Artykuł 436 § 4 stosuje się odpowiednio (art. 4452 k.p.c.). Na wniosek strony stosuje się art. 5821 § 2 lub 3 k.p.c. (art. 4451 k.p.c.).

Dopuszczalne jest również dochodzenie przez jedno z małżonków roszczeń alimentacyjnych od drugiego z małżonków na wypadek orzeczenia rozwodu (art. 60 k.r.o.). Dochodzenie tych roszczeń następuje przez zgłoszenie wniosku na rozprawie w obecności drugiego z małżonków albo w piśmie (np. w pozwie), które należy doręczyć drugiemu z małżonków (art. 444 k.p.c.). Małżonek, który już wcześniej uzyskał prawomocny wyrok zasądzający dla niego alimenty, nie musi zgłaszać żądania opartego na art. 444 k.p.c., gdyż poprzedni wyrok (zasądzający alimenty) nie traci prawomocności na skutek wydania wyroku rozwodowego, chyba że w grę wchodzi podwyższenie alimentów.

W sprawie o rozwód (lub separację) każda ze stron może żądać wydania postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia w zakresie: wykonania obowiązku zaspokajania potrzeb rodziny lub obowiązku alimentacyjnego (art. 753 k.p.c.), roztoczenia pieczy nad małoletnimi dziećmi i kontaktów z nimi (art. 755 § 1 pkt 4 k.p.c.), korzystania przez małżonków ze wspólnego mieszkania (art. 755 § 1 pkt 1 k.p.c.). Sąd może również orzec o wydaniu małżonkowi, opuszczającemu mieszkanie zajmowane wspólnie przez małżonków, potrzebnych mu przedmiotów (art. 756 k.p.c.).

W czasie trwania procesu o rozwód lub o separację nie może być wszczęta odrębna sprawa o zaspokojenie potrzeb rodziny i o alimenty pomiędzy małżonkami albo między nimi a ich wspólnymi małoletnimi dziećmi co do świadczeń za okres od wytoczenia powództwa o rozwód lub o separację. Pozew lub wniosek o udzielenie zabezpieczenia w takiej sprawie sąd przekaże sądowi, w którym toczy się sprawa o rozwód lub o separację, w celu rozstrzygnięcia według przepisów o postępowaniu zabezpieczającym. Postępowanie
w sprawie o zaspokojenie potrzeb rodziny lub o alimenty, wszczęte przed wytoczeniem powództwa o rozwód lub o separację, ulega z urzędu zawieszeniu z chwilą wytoczenia powództwa o rozwód lub o separację co do świadczeń za okres od jego wytoczenia. Z chwilą wydania w sprawie o rozwód lub o separację postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia wykonania obowiązku zaspokajania potrzeb rodziny lub o alimenty wstrzymuje się także z mocy prawa wykonanie nieprawomocnych orzeczeń o obowiązku tych świadczeń, wydanych w poprzednio wszczętej sprawie, za okres od wytoczenia powództwa o rozwód lub o separację. Po prawomocnym zakończeniu sprawy o rozwód lub o separację zawieszone postępowanie podejmuje się z mocy prawa, orzeczenia zaś, których wykonanie było wstrzymane, podlegają wykonaniu, jednak tylko co do okresu, za który w sprawie o rozwód lub o separację nie orzeczono o roszczeniach objętych zawieszonym postępowaniem. W pozostałym zakresie postępowanie ulega z mocy prawa umorzeniu (art. 445 k.p.c.).

Jeżeli sprawa o rozwód lub o separację jest w toku, nie może być wszczęte odrębne postępowanie dotyczące władzy rodzicielskiej nad wspólnymi małoletnimi dziećmi stron. W razie potrzeby orzeczenia o władzy rodzicielskiej, stosuje się przepisy o postępowaniu zabezpieczającym.

Postępowanie w sprawie dotyczącej władzy rodzicielskiej wszczęte przed wytoczeniem powództwa o rozwód lub o separację ulega z urzędu zawieszeniu, a o władzy rodzicielskiej przez cały czas trwania sprawy o rozwód lub o separację sąd orzeka w postępowaniu zabezpieczającym. Sąd postanowi podjąć postępowanie dotyczące władzy rodzicielskiej, jeżeli w prawomocnym orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie o rozwód lub o separację nie orzeczono o władzy rodzicielskiej. W przeciwnym wypadku postępowanie ulega umorzeniu (art. 4451 k.p.c.).

Zgodnie z art. 426 k.p.c. pełnomocnictwo ogólne nie wystarcza do występowania w sprawie o rozwód, pełnomocnik zatem musi się wykazać pełnomocnictwem szczególnym.

W sprawach o rozwód, podobnie jak w innych sprawach małżeńskich należących do postępowania odrębnego, małoletni, którzy nie ukończyli lat trzynastu, oraz zstępni stron, którzy nie ukończyli lat siedemnastu, nie mogą być przesłuchiwani w charakterze świadków (art. 430 k.p.c.). W pozwie więc nie należy zgłaszać wniosku o przesłuchanie tego rodzaju świadków.

W każdej sprawie o rozwód sąd obowiązany jest zarządzić przeprowadzenie dowodu z przesłuchania stron (art. 432 k.p.c.). Zgłoszenie takiego wniosku w pozwie jest celowe, gdyż w ten sposób strona powodowa wskazuje dowód na poparcie przytoczonych przez nią okoliczności (art. 126 § 1 pkt 3 k.p.c.). Badania stron w “trybie informacyjnym” (art. 212 k.p.c.) nie można uważać za przesłuchanie strony w rozumieniu art. 299 i 432 k.p.c.

Zagadnienie jurysdykcji krajowej w sprawach o rozwód reguluje art. 1131 k.p.c.

Pozew o rozwód może wnieść każde z małżonków. Nie może go wnieść prokurator, gdyż ustawa nie przyznaje mu takiego uprawnienia (art. 7 zd. 2 k.p.c. oraz art. 56 § 1 k.r.o.).

W wyroku orzekającym rozwód sąd orzeka z urzędu o władzy rodzicielskiej nad wspólnymi dziećmi stron oraz o tym, w jakiej wysokości każde z małżonków obowiązane jest do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka, a także o kontaktach rodziców z dzieckiem (art. 58 § 1 k.r.o.). Sąd uwzględnia porozumienie małżonków o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywania kontaktów z dzieckiem po rozwodzie, jeżeli jest ono zgodne z dobrem dziecka.

Według art. 58 § 2 k.r.o. w sytuacji, gdy małżonkowie zajmują wspólne mieszkanie, sąd w wyroku rozwodowym orzeka z urzędu także o sposobie korzystania z niego przez czas wspólnego zamieszkiwania rozwiedzionych małżonków. W wypadkach wyjątkowych, gdy jedno z małżonków swym rażąco nagannym postępowaniem uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie, sąd może nakazać jego eksmisję na żądanie drugiego małżonka. Na zgodny zaś wniosek stron sąd może w wyroku orzekającym rozwód orzec również o podziale wspólnego mieszkania albo o przyznaniu mieszkania jednemu z małżonków, jeżeli drugi z nich wyraża zgodę na jego opuszczenie bez dostarczenia lokalu zamiennego i pomieszczenia zastępczego, gdy podział lub jego przyznanie jednemu z małżonków są możliwe.

Sposobem rozstrzygnięcia o wspólnym mieszkaniu jest uregulowanie - w miarę potrzeby - sposobu korzystania ze wspólnie zajmowanego mieszkania przez wydanie odpowiednich nakazów i zakazów. Taki rodzaj rozstrzygnięcia może być wyłączny, jeżeli ze względu na rozmiar mieszkania (np. jedna izba) przydzielenie każdemu z małżonków odrębnego pomieszczenia nie wchodzi w ogóle w rachubę. Takie rozstrzygnięcie może też stanowić niezbędne uzupełnienie podstawowego rozstrzygnięcia o odrębnym korzystaniu przez każde z małżonków z przydzielonych im pomieszczeń. W tym wypadku wydanie stosownych nakazów lub zakazów może być wskazane, zwłaszcza w razie pozostawienia niektórych pomieszczeń do wspólnego używania przez oboje małżonków. Jednym ze sposobów zabezpieczenia jednego z małżonków przed skutkami samowoli ze strony drugiego z nich może być - stosownie do okoliczności - zakaz wprowadzania do wspólnego mieszkania osób trzecich. Orzekając o wspólnym mieszkaniu małżonków, sąd obowiązany jest uwzględnić przede wszystkim potrzeby dzieci i małżonka, któremu powierza wykonywanie władzy rodzicielskiej (art. 58 § 4 k.r.o.).

Na wniosek jednego z małżonków sąd może w wyroku orzekającym rozwód dokonać podziału majątku wspólnego, jeżeli przeprowadzenie tego podziału nie spowoduje nadmiernej zwłoki w postępowaniu (art. 58 § 3 k.r.o.). Na ogół przeprowadzenie podziału majątku wspólnego nie powoduje nadmiernej zwłoki w postępowaniu rozwodowym wówczas, gdy między stronami nie ma sporu co do składu i sposobu podziału majątku wspólnego albo gdy sporne okoliczności można wyjaśnić w stosunkowo krótkim czasie i ograniczonym przedmiotowo zakresie. Celowe może być dokonanie podziału jedynie części majątku wspólnego, a zwłaszcza przysługującego wspólnie małżonkom mieszkania. W związku z tymi uregulowaniami celowe może być zamieszczenie już w pozwie odpowiednich wniosków.

Pozew o rozwód należy wnieść do sądu, w którego okręgu małżonkowie mieli ostatnie wspólne zamieszkanie, jeżeli choć jedno z nich w okręgu tym jeszcze stale przebywa. W braku takiej podstawy wyłącznie właściwy jest sąd miejsca zamieszkania strony pozwanej, a gdy i tej podstawy nie ma - sąd miejsca zamieszkania powoda (art. 41 k.p.c.).

W sytuacji gdy jedno z małżonków żąda orzeczenia separacji, a drugie - orzeczenia rozwodu i żądanie to jest uzasadnione, sąd orzeka rozwód. Jeżeli jednak orzeczenie rozwodu nie jest dopuszczalne, a żądanie orzeczenia separacji jest uzasadnione, sąd orzeka separację (art. 612 k.r.o.).

Małżonek jest wyłączony od dziedziczenia, jeżeli spadkodawca wystąpił o orzeczenie rozwodu lub separacji z jego winy, a żądanie to było uzasadnione (art. 940 § 1 k.c.).

Zgodnie z art. 54 ust. 1 i 2 ustawy z 4 lutego 2011 r. - Prawo prywatne międzynarodowe (t.j. Dz. U. 2015r., poz. 1792) rozwiązanie małżeństwa podlega wspólnemu prawu ojczystemu małżonków z chwili żądania rozwiązania małżeństwa. W razie braku wspólnego prawa ojczystego małżonków właściwe jest prawo państwa, w którym oboje małżonkowie mają w chwili żądania rozwiązania małżeństwa miejsce zamieszkania, a jeżeli małżonkowie nie mają w chwili żądania rozwiązania małżeństwa wspólnego miejsca zamieszkania - prawo państwa, w którym oboje małżonkowie mieli ostatnio miejsce wspólnego zwykłego pobytu, jeżeli jedno z nich ma w nim nadal miejsce zwykłego pobytu. W razie braku okoliczności rozstrzygających o właściwości prawa na podstawie przytoczonych przepisów, do rozwiązania małżeństwa stosuje się prawo polskie (art. 54 ust. 3). Postanowienia ust. 1-3 stosuje się odpowiednio do separacji (art. 54 ust. 4).

Od pozwu o rozwód pobiera się opłatę stałą w kwocie 600 zł (art. 26 ust. 1 pkt 1 u.k.s.c.). W sprawach o rozwód, o separację lub o unieważnienie małżeństwa, w razie zasądzenia alimentów na rzecz małżonka w orzeczeniu kończącym postępowanie w instancji, pobiera się od małżonka zobowiązanego opłatę stosunkową od zasądzonego roszczenia, a w razie nakazania eksmisji jednego z małżonków albo podziału wspólnego majątku pobiera się także opłatę w wysokości przewidzianej od pozwu lub wniosku w takiej sprawie (art. 26 ust. 2 u.k.s.c.).

“Od apelacji w sprawie o rozwód, którą zaskarżono rozstrzygnięcie o winie i alimentach na rzecz rozwiedzionego małżonka, pobiera się tylko opłatę stałą (art. 26 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 18 ust. 2 Ustawy z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, t.j. Dz. U. 2018r., poz. 300 ze zm.)” - uchwała SN z 19 czerwca 2007 r., III CZP 48/07. “Nie ma obowiązku uiszczenia opłaty od apelacji małżonek, który zaskarża wyrok orzekający rozwód jedynie w części rozstrzygającej o kosztach utrzymania i wychowania małoletniego dziecka, domagając się podwyższenia zasądzonej kwoty (art. 96 ust. 1 pkt 2 ustawy z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, t.j. Dz. U.2018r., poz. 300 ze zm.)” - uchwała SN z 17 maja 2000 r., III CZP 43/07.

II.  Pozew o zachowek

Zgodnie z art. 991 § 1 Ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. 2018r., poz.1025 ze zm.), zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni, dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach - połowa wartości tego udziału (zachowek). W konsekwencji, jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia (art. 991 § 2 k.c.).

W orzecznictwie wskazuje się, że  celem instytucji zachowku jest majątkowe zadośćuczynienie najbliższym spadkodawcy tego, że bądź to zostali pominięci przez niego w testamencie, bądź też, że ich udział w spadku został zminimalizowany. Przewidziany w art. 993 k.c. sposób ustalania wysokości zachowku, a więc wymóg doliczenia darowizn oraz zapisów windykacyjnych dokonanych przez spadkodawcę uniemożliwia mu proste obejście przepisów o ochronie osób najbliższych przed dyspozycjami na wypadek śmierci. Ponadto, dokonując analizy gramatyczno-językowej art. 993 k.c. uznać należy, że intencją ustawodawcy, co do ukształtowania zamkniętego katalogu przypadków doliczeń, było to żeby istniała możliwość doliczenia do masy spadkowej przedmiotów, środków pieniężnych, które w chwili otwarcia spadku nie należały już do majątku zmarłego, ponieważ zostały przeniesione do majątku osoby trzeciej w drodze darowizny lub zapisu windykacyjnego.” (wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 30 listopada 2016 r., I ACa 562/16).

Pozbawienie zachowku możliwe jest przez wydziedziczenie (art. 1008 k.c.), jeśli uprawniony do zachowku:

1) wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego;

2) dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci;

3) uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.

Przy obliczaniu wysokości zachowku konieczne jest ustalenie czystej wartości spadku - na chwilę otwarcia spadku.

Na podstawie art. 992 k.c. przy ustalaniu udziału spadkowego stanowiącego podstawę do obliczania zachowku uwzględnia się także spadkobierców niegodnych oraz spadkobierców, którzy spadek odrzucili, natomiast nie uwzględnia się spadkobierców, którzy zrzekli się dziedziczenia albo zostali wydziedziczeni.

Dla ustalenia należnego zachowku konieczne jest dokonanie stosownych rozliczeń.
W świetle art. 993 k.c. przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów zwykłych i poleceń, natomiast dolicza się do spadku, stosownie do przepisów poniższych, darowizny oraz zapisy windykacyjne dokonane przez spadkodawcę. Szczegółowe regulacje co do rozliczeń darowizn są przewidziane w art. 994-996 k.c. Rozliczeniu mogą podlegać także koszty wychowania i wykształcenia (art. 997 k.c.).

Roszczenie o zachowek może być zmiarkowane, jeśli jest ono sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. W orzecznictwie wskazuje się, że “można w wyjątkowych wypadkach dopuścić zastosowanie art. 5 k.c. do roszczenia w postaci zachowku,
w szczególności do korekty jego wysokości.” (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 11 maja 2017 r., VI ACa 193/16). Analogiczne stanowisko przedstawił również m.in. Sąd Apelacyjny w Krakowie w wyroku z 5 grudnia 2012 r., I ACa 1143/12.  Zauważa się przy tym nawet, że “dopuszczalne jest całkowite pozbawienie prawa do zachowku w wyniku zastosowania  art. 5 k.c., odnoszonego do samej postawy uprawnionego względem zobowiązanego z tytułu zachowku, a przy tym ze względu na taką postawę występującą w przeszłości.” (postanowienie Sądu Najwyższego z 11 lipca 2012 r., I CSK 75/12).

W sprawie o stwierdzenie nabycia spadku sąd nie jest uprawniony do orzekania o zachowku (art. 991 k.c.), który jest konsekwencją określonego rozrządzenia testamentowego (postanowienie SN z dnia 28 marca 2012 r., V CSK 175/11).

Wniesienie powództwa przeciwko spadkobiercy testamentowemu o zachowek przerywa bieg terminu przedawnienia co do takiej kwoty, która zgodnie z ustaleniami dokonanymi przez sąd przysługuje uprawnionemu do zachowku na dzień orzekania o nim (wyrok SN z dnia 17 kwietnia 2009 r., III CSK 298/08).

Ustalenie wartości spadku w celu określenia zachowku oraz obliczenie zachowku, następuje według cen z chwili orzekania o roszczeniu z tytułu zachowku. Odsetki od ustalonego zachowku, według cen na chwilę orzekania, powinny być naliczone dopiero od daty wyrokowania w sprawie, skoro dopiero z tym momentem roszczenie o zapłatę tak ustalonej przez sąd pierwszej instancji kwoty stało się wymagalne. Odsetki za opóźnienie spełnienia świadczenia należą się od dnia ustalenia przez sąd jego wysokości z uwzględnieniem cen z daty orzekania. Jeżeli więc wysokość należnego świadczenia uwzględnia wszystkie niekorzystne dla wierzyciela zmiany siły nabywczej pieniądza, które nastąpiły od powstania zdarzenia wywołującego obowiązek jego spełnienia, to dopiero wówczas przyznanie odsetek za opóźnienie, od tej późniejszej daty, od daty wyrokowania, a nie doręczenia pozwanemu odpisu pozwu, jest w pełni uzasadnione (tak orzekł w wyroku SA we Wrocławiu w dniu 2 marca 2012 r., I ACa 110/12).

Pozwanym może być spadkobierca testamentowy, który nabył spadek w całości lub
w części. Jeżeli uprawniony do zachowku nie może otrzymać od spadkobierców należnego mu zachowku, może on żądać od osoby, na rzecz której został uczyniony zapis windykacyjny doliczony do spadku, sumy pieniężnej potrzebnej do uzupełnienia zachowku. Osoba ta jednak odpowiada tylko w granicach wzbogacenia będącego skutkiem zapisu windykacyjnego (art. 9991 § 1 k.c.). Ponadto gdy osoba, na rzecz której uczyniony został zapis windykacyjny, sama jest uprawniona do zachowku, ponosi ona odpowiedzialność względem innych uprawnionych tylko do wysokości nadwyżki przekraczającej jej własny zachowek (art. 9991 § 2 k.c.). Osoba, na rzecz której został uczyniony zapis windykacyjny, może zwolnić się od obowiązku zapłaty zachowku przez wydanie przedmiotu zapisu (art. 9991 § 3 k.c.). Jeżeli zaś uprawniony nie może otrzymać należnego mu zachowku ani od spadkobierców, ani od osób, na rzecz których uczyniono zapisy windykacyjne, przysługuje mu roszczenie o zapłatę lub uzupełnienie zachowku przeciwko osobie, która uzyskała od spadkodawcy darowiznę podlegającą doliczeniu do spadku. Jednak obdarowany odpowiada tylko w granicach wzbogacenia będącego skutkiem darowizny (art. 1000 § 1 k.c.), co oznacza, że wolny będzie od odpowiedzialności, jeżeli darowiznę utracił albo zużył w taki sposób, że nie jest już wzbogacony, chyba że w chwili wyzbycia się lub zużywania darowizny powinien był liczyć się z obowiązkiem zwrotu. Z kolei jeżeli obdarowany sam jest uprawniony do zachowku, odpowiada wobec innych uprawnionych tylko z nadwyżki przekraczającej jego własny zachowek (art. 1000 § 2 k.c.). W sytuacji gdy jest kilku obdarowanych, obdarowany wcześniej jest obowiązany do zapłaty odpowiedniej sumy tylko wtedy, gdy uprawniony nie może uzyskać uzupełnienia zachowku od osoby, która została obdarowana później (art. 1001 k.c.). Osoba obdarowana może zwolnić się od obowiązku zapłaty sumy potrzebnej do uzupełnienia zachowku przez wydanie uprawnionemu przedmiotu darowizny (art. 1000 § 3 k.c.).

Wartość przedmiotu sporu stanowi kwota, której zasądzenia od pozwanego domaga się powód.

Z roszczeniem można wystąpić tylko wtedy, jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku poprzez uczynienie przez spadkodawcę darowizn na jego rzecz, poprzez powołanie do dziedziczenia lub poprzez ustanowienie na rzecz uprawnionego zapisu zwykłego lub zapisu windykacyjnego. Wartość udziału spadkowego w przypadku powołania do dziedziczenia, jak również wartość ww. zapisów zalicza się na należny zachowek, tak samo jak wartość darowizn.

Roszczenia uprawnionego z tytułu zachowku przedawnia się z upływem 5 lat od ogłoszenia testamentu (art. 1007 § 1 k.c.). Natomiast roszczenie przeciwko osobie obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanych od spadkodawcy zapisu windykacyjnego lub darowizny przedawnia się z upływem 5 lat od otwarcia spadku (art. 1007 § 2 k.c.).

Pozew powinien odpowiadać warunkom pisma procesowego (określonym w art. 126 k.p.c.), ponadto winien zawierać dodatkowe elementy określone w przepisach kodeksu postępowania cywilnego. W tym zakresie należy wskazać dwie składowe treści pozwu:

1) część obligatoryjną, czyli taką, która jest niezbędna dla skuteczności pozwu; w tej części        powinny się znaleźć:

-dokładnie określone żądanie, a w sprawach o prawa majątkowe także oznaczenie wartości przedmiotu sporu, chyba że przedmiotem sprawy jest oznaczona kwota pieniężna; wartość przedmiotu sporu podaje się w złotych, zaokrąglając w górę do pełnego złotego (art. 1261 § 3 k.p.c.);

-przytoczenie okoliczności faktycznych uzasadniających żądanie, a w miarę potrzeby uzasadniających również właściwość sądu;

-informacja, czy strony podjęły próbę mediacji lub innego pozasądowego sposobu rozwiązania sporu, a w przypadku gdy takich prób nie podjęto, wyjaśnienie przyczyn ich niepodjęcia;

2) część fakultatywną, czyli wnioski, które powód może zawrzeć, jeżeli mają znaczenie
w jego sytuacji; katalog elementów wchodzących w skład części fakultatywnej jest otwarty z uwagi na bogactwo przypadków, które mogą zaistnieć; do składowych tych należą
w szczególności wnioski o:

-wezwanie na rozprawę wskazanych przez powoda świadków i biegłych;

-dokonanie oględzin;

-polecenie pozwanemu dostarczenia na rozprawę dokumentu będącego w jego posiadaniu, a potrzebnego do przeprowadzenia dowodu, lub przedmiotu oględzin;

-przeprowadzenie rozprawy pod jego nieobecność;

-zabezpieczenie powództwa;

-zażądanie na rozprawę dowodów znajdujących się w sądach, urzędach lub u osób trzecich.

Zgodnie z art. 126 § 2 k.p.c., gdy pismo procesowe jest pierwszym pismem w sprawie, obok oznaczenia miejsca zamieszkania lub siedziby i adresów stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników powinno dodatkowo zawierać:

1) numer Powszechnego Elektronicznego Systemu Ewidencji Ludności (PESEL) lub numer identyfikacji podatkowej (NIP) powoda będącego osobą fizyczną, jeżeli jest on obowiązany do jego posiadania lub posiada go, nie mając takiego obowiązku, lub

2) numer w Krajowym Rejestrze Sądowym, a w przypadku jego braku - numer w innym właściwym rejestrze, ewidencji lub NIP powoda niebędącego osobą fizyczną, który nie ma obowiązku wpisu we właściwym rejestrze lub ewidencji, jeżeli jest on obowiązany do jego posiadania.

Powództwo z tytułu dziedziczenia, zachowku, jak również z tytułu zapisu, polecenia oraz innych rozrządzeń testamentowych wytacza się wyłącznie przed sąd ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy, a jeżeli miejsca jego zwykłego pobytu w Polsce nie da się ustalić, przed sąd miejsca, w którym znajduje się majątek spadkowy lub jego część.

Zgodnie z art. 200 § 1 k.p.c. sąd, który stwierdzi swą niewłaściwość, przekaże sprawę sądowi właściwemu. Postanowienie sądu może zapaść na posiedzeniu niejawnym. Sąd, któremu sprawa została przekazana, jest związany postanowieniem o przekazaniu sprawy. Nie dotyczy to wypadku przekazania sprawy sądowi wyższego rzędu. Sąd ten w razie stwierdzenia swej niewłaściwości przekaże sprawę innemu sądowi, który uzna za właściwy, nie wyłączając sądu przekazującego. Czynności dokonane w sądzie niewłaściwym pozostają w mocy.

Jeżeli pozew nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych lub jeżeli od pozwu nie uiszczono należnej opłaty, przewodniczący wzywa stronę, pod rygorem zwrócenia pisma, do poprawienia, uzupełnienia lub opłacenia go w terminie tygodniowym. Mylne oznaczenie pisma procesowego lub inne oczywiste niedokładności nie stanowią przeszkody do nadania pismu biegu i rozpoznania go w trybie właściwym (art. 130 § 1 k.p.c.). Natomiast jeśli pismo wniosła osoba zamieszkała lub mająca siedzibę za granicą, która nie ma w kraju przedstawiciela, przewodniczący wyznacza termin do poprawienia lub uzupełnienia pisma albo uiszczenia opłaty nie krótszy niż miesiąc. Po bezskutecznym upływie terminu przewodniczący zwraca pismo stronie. Pismo zwrócone nie wywołuje żadnych skutków, jakie ustawa wiąże z wniesieniem pisma procesowego do sądu. Pismo poprawione lub uzupełnione w terminie wywołuje skutki od chwili jego wniesienia. Zarządzenie przewodniczącego o zwrocie pozwu doręcza się tylko powodowi.

Zgodnie z art. 339 § 1 k.p.c., jeżeli pozwany nie stawił się na posiedzenie wyznaczone na rozprawę albo mimo stawienia się nie bierze udziału w rozprawie, sąd wyda wyrok zaoczny.

W tym wypadku przyjmuje się za prawdziwe twierdzenie powoda o okolicznościach faktycznych przytoczonych w pozwie lub w pismach procesowych doręczonych pozwanemu przed rozprawą, chyba że budzą one uzasadnione wątpliwości albo zostały przytoczone w celu obejścia prawa.

W myśl art. 340 k.p.c. wyrok wydany w nieobecności pozwanego nie będzie zaoczny, jeżeli pozwany żądał przeprowadzenia rozprawy w swej nieobecności albo składał już w sprawie wyjaśnienia ustnie lub na piśmie.

Sąd z urzędu nada wyrokowi przy jego wydaniu rygor natychmiastowej wykonalności, jeżeli:

1) zasądza alimenty - co do rat płatnych po dniu wniesienia powództwa, a co do rat płatnych przed wniesieniem powództwa za okres nie dłuższy niż za 3 miesiące;

2) zasądza roszczenie uznane przez pozwanego;

3) wyrok uwzględniający powództwo jest zaoczny (art. 333 § 1 k.p.c.).

Sąd może nadać wyrokowi przy jego wydaniu rygor natychmiastowej wykonalności, jeżeli zasądza należność z weksla, czeku, warrantu, rewersu, dokumentu urzędowego lub dokumentu prywatnego, którego prawdziwość nie została zaprzeczona, oraz jeżeli uwzględnia powództwo o naruszenie posiadania.

Sąd może również na wniosek nadać wyrokowi nadającemu się do wykonania w drodze egzekucji rygor natychmiastowej wykonalności, gdyby opóźnienie uniemożliwiało lub znacznie utrudniało wykonanie wyroku albo narażało powoda na szkodę.

Zgodnie z art. 13 ust. 1 u.k.s.c. przy wniesieniu pozwu w sprawach o prawa majątkowe pobiera się opłatę stosunkową w wysokości 5% wartości przedmiotu sporu lub przedmiotu zaskarżenia, jednak nie mniej niż 30 zł i nie więcej niż 100 000 zł.

Zgodnie z art. 1302 § 1 k.p.c. pismo wniesione przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego, które nie zostało należycie opłacone, przewodniczący zwraca bez wezwania o uiszczenie opłaty, jeżeli pismo podlega opłacie w wysokości stałej lub stosunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę wartości przedmiotu sporu. W terminie tygodniowym od dnia doręczenia zarządzenia o zwrocie pisma z tych przyczyn strona może uiścić brakującą opłatę. Jeżeli opłata została wniesiona we właściwej wysokości, pismo wywołuje skutek od daty pierwotnego wniesienia. Skutek taki nie następuje w razie kolejnego zwrotu pisma z tej samej przyczyny. Rozwiązania tego nie stosuje się, gdy obowiązek uiszczenia opłaty stosunkowej powstał na skutek sprawdzenia przez sąd wskazanej przez stronę wartości przedmiotu sporu lub zaskarżenia.

III. Prawo do renty socjalnej

Prawo do renty socjalnej reguluje Ustawa z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (t.j. Dz. U. 2018 r. , poz. 1340 ze zm.).

Zgodnie z  przepisem art.4 ust.1 pkt 1 w/w ustawy prawo do renty socjalnej przysługuje osobie pełnoletniej całkowicie niezdolnej do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu, które powstało: przed ukończeniem 18 roku życia, w trakcie nauki w szkole lub
w szkole wyższej - przed ukończeniem 25 roku życia, bądź w trakcie studiów doktoranckich lub aspirantury naukowej.

Jak wynika z treści art. 15 pkt 1 tej ustawy, w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio, m.in. art. 100 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach
z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U.2018 r. poz. 1270 z późn. zm.). W myśl tego ostatniego przepisu prawo do świadczeń powstaje z dniem spełnienia wszystkich warunków wymaganych do jego nabycia.

Nie ulega wątpliwości, że jednym z warunków do nabycia prawa do renty socjalnej jest uzyskanie pełnoletności, czyli ukończenie 18 lat  (por. art. 10 § 1 k.c.). Przepis art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej  wskazuje, iż warunkiem koniecznym jej przyznania jest istnienie całkowitej niezdolności do pracy
z powodu naruszenia sprawności organizmu, które powstało przed ukończeniem 18 roku życia albo w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej przed ukończeniem 25 roku życia lub też w trakcie studiów doktoranckich lub aspirantury naukowej. Definicję niezdolności do pracy zawiera art. 12 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych mający zastosowanie przy ustaleniu prawa do renty socjalnej   na podstawie art. 5 w/w ustawy.

Zgodnie z art. 12 ust. 2 ustawy emerytalnej, stosowanym odpowiednio na podstawie art. 15 ustawy o rencie socjalnej , całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy. W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się, że pojęcia “całkowita niezdolność do pracy” i “naruszenie sprawności organizmu” w rozumieniu art. 4 ustawy o rencie socjalnej nie są tożsame i stany te mogą powstać w różnych momentach. Całkowita niezdolność do pracy, będąca przesłanką prawa do renty socjalnej, może powstać po upływie okresów wskazanych w art. 4 ust. 1 tej ustawy, ale dla nabycia prawa do renty socjalnej istotne jest, aby przyczyna naruszenia sprawności organizmu powodująca całkowitą niezdolność do pracy powstała nie później niż w okresach wymienionych w art. 4 ust. 1 pkt 1-3 ustawy.

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 lipca 2013 r., w sprawie II UK 403/12, wyraził pogląd, że przesłanka niezdolności do jakiejkolwiek pracy (art. 12 ust. 2 i art. 13 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z FUS) odnosi się do każdego zatrudnienia w innych warunkach niż specjalnie stworzone na stanowiskach pracy odpowiednio przystosowanych do stopnia i charakteru naruszenia sprawności organizmu, jednakże legitymowanie się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności (art. 4 ust. 2 ustawy z 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych) nie jest równoznaczne ze spełnieniem przesłanki całkowitej niezdolności do pracy, o której mowa w art. 4 ustawy z 2003 r. o rencie socjalnej ani z pojęciem “niezdolności do pracy” z art. 12 ust. 2 emerytalnej, dlatego też brak całkowitej niezdolności do pracy w rozumieniu tego ostatniego przepisu uniemożliwia przyznanie prawa do renty socjalnej  - w myśl art. 4 ust. 1 ustawy o rencie socjalnej - właśnie od stwierdzenia takiej niezdolności.

W ocenie Sądu Najwyższego, w wyroku z 21 czerwca 2016r. , sygn. akt I UK 241/15 renta socjalna ma charakter świadczenia zabezpieczającego, a jej celem jest kompensowanie braku możliwości nabycia uprawnień do świadczeń z systemu ubezpieczenia społecznego ze względu na to, że całkowita niezdolność do pracy powstała przed wejściem na rynek pracy.

Biuletyn

Biuletyn Kaszubskiego Instytutu Rozwoju Biuletyn Kaszubskiego Instytutu Rozwoju
  • Kontakt

    Kaszubski Instytut Rozwoju
    ul. R. Traugutta 7
    83-400 Kościerzyna
    tel./fax. +48 58 680 87 63
    tel. kom. 516-310-978
    www.kir.org.pl
    Email: biuro@kir.org.pl

    Konto: Bank PEKAO SA
    Nr: 33 1240 3783 1111 0010 2950 3073
    KRS: 0000096847
    REGON 192712444
    NIP: 591-15-52-244

    Aby się skontaktować można skorzystać z tego formularza.